Zes landen verliezen officieel hun mazeleneliminatiestatus
Nog niet zo lang geleden vierde Europa een belangrijke overwinning: mazelen leken definitief verslagen. Die zekerheid blijkt nu een gevaarlijke misvatting.
De cijfers van 2024 schetsen een zorgwekkend beeld. Verschillende Europese landen hebben hun status als “mazelenvrij” verloren, en de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) waarschuwt dat dit slechts het begin kan zijn van een bredere epidemiologische crisis.
Armenië, Oostenrijk, Azerbeidzjan, Spanje, het Verenigd Koninkrijk en Oezbekistan hebben hun mazeleneliminatiestatus formeel verloren. In deze landen circuleert het virus opnieuw langdurig onder de bevolking, niet alleen als geïsoleerde ingevoerde gevallen.
Wanneer verliest een land zijn mazelenvrije status?
Een land wordt geacht zijn eliminatiestatus te verliezen wanneer het virus ononderbroken langer dan 12 maanden wordt doorgegeven binnen de bevolking. Dit wijst erop dat de infectie zich opnieuw heeft gevestigd als een voortdurend circulerende ziekte.
Gezondheidsautoriteiten benadrukken dat herstel mogelijk blijft. Hiervoor is echter intensiever epidemiologisch toezicht nodig, snellere respons op uitbraken en agressievere vaccinatiecampagnes, vooral onder onvoldoende gevaccineerde groepen.
Waarom keren mazelen als eerste terug?
De internationale organisatie waarschuwt dat mazelen vaak de eerste ziekte is die terugkeert wanneer vaccinatiecijfers dalen. Met andere woorden: zodra er gaten in de groepsimmuniteit ontstaan, grijpen mazelen als eerste hun kans.
Dit is niet alleen een medisch vraagstuk. Het gaat ook om politieke wil: adequate financiering, versterking van gezondheidssystemen en effectieve communicatiecampagnes zijn essentieel. Zonder deze maatregelen zullen uitbraken zich blijven herhalen.
Verenigd Koninkrijk registreert hoogste aantal in meer dan tien jaar
In Engeland werden in 2024 maar liefst 2.911 laboratoriumbevestigde mazelenvallen vastgesteld. Dit is het hoogste jaarlijkse aantal sinds 2012.
Begin 2025 waren al 957 gevallen geregistreerd, waarvan de meerderheid kinderen onder de 10 jaar. Artsen waarschuwen dat dergelijke situaties gevaar opleveren voor baby’s en gezinnen die zich niet eens bewust zijn van contact met een besmette persoon.
Spanje ziet dramatische toename van infecties
In Spanje verslechtert de situatie eveneens in rap tempo. Volgens overheidsgegevens werden in 2025 ongeveer 400 gevallen geregistreerd – tweemaal zoveel als in 2024 en incomparabel met 2023, toen slechts 11 gevallen werden vastgesteld.
Deze cijfers tonen aan dat de infectie zich verspreidt van geïsoleerde haarden naar bredere delen van de samenleving.
Oostenrijk registreert meer dan 500 gevallen in één jaar
Oostenrijk beleefde in 2024 een opvallende uitbraak: er werden 542 mazelenvallen gemeld, terwijl dit aantal in voorgaande jaren aanzienlijk lager lag (bijvoorbeeld 186 gevallen).
Zulke sprongen demonstreren dat enkele maanden verminderde vaccinatiedekking voldoende zijn om de ziekte opnieuw massaal te laten verspreiden.
EU-brede statistieken choqueren gezondheidsexperts
Volgens gegevens van het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) werden in 2024 in de gehele Europese Unie 35.212 mazelenvallen geregistreerd. Dit vertegenwoordigt een enorme toename – ongeveer 10 keer meer dan in voorgaande jaren.
De ziekte treft vooral:
- Baby’s jonger dan 1 jaar
- Kinderen tussen 1 en 4 jaar
Dit zijn bijzonder kwetsbare groepen, aangezien de ziekte voor baby’s uiterst ernstig kan verlopen en een deel van hen nog niet alle benodigde vaccinatiedoses heeft ontvangen.
Twaalf landen worstelen met endemische mazelen
Volgens WHO-gegevens worden mazelen inmiddels als endemisch (voortdurend circulerend) beschouwd in 12 landen, waaronder:
- Bosnië en Herzegovina
- Frankrijk
- Georgië
- Duitsland
- Italië
- Kazachstan
- Kirgizië
- Polen
- Roemenië
- Rusland
- Turkije
- Oekraïne
Dit is bijzonder relevant voor Nederland en België, aangezien sommige van deze landen geografisch nabij liggen en de mobiliteit binnen Europa enorm is. Enkele ingevoerde gevallen kunnen volstaan om de ziekte naar elk land te brengen.
Roemenië: tragisch voorbeeld met tienduizenden gevallen
De zwaarste klap trof Roemenië. In 2024 werden daar 30.692 mazelenvallen geregistreerd, terwijl dit er in 2023 nog 3.371 waren.
Deze cijfers illustreren hoe snel het virus zich kan verspreiden wanneer de collectieve immuniteit in een samenleving afneemt.
Waarom dit belangrijk is voor Nederland en België
Hoewel deze cijfers voornamelijk over andere Europese landen gaan, zijn Nederland en België geenszins immuun voor deze ontwikkelingen. Als EU-lidstaten met intensieve grensoverschrijdende mobiliteit voor werk, studie en recreatie, bevinden beide landen zich automatisch in de risicozone.
Het gevaar neemt toe wanneer er sprake is van:
- Onvoldoende gevaccineerde kindergroepen
- Gemeenschappen die vaccinatie weigeren
- Reisseizoenen met ingevoerde gevallen
WHO-richtlijn is glashelder: minimaal 95% vaccinatiegraad vereist
De WHO benadrukt dat het stoppen van mazelenverspreiding minimaal 95% vaccinatiedekking met twee dosissen vereist.
Wanneer dit percentage daalt, vindt het virus zwakke plekken – en ontstaan uitbraken. Mazelen behoren tot de meest besmettelijke infectieziekten wereldwijd. Naar schatting kan 90% van de mensen zonder immuniteit die in contact komen met een besmette persoon, geïnfecteerd raken.
Eerste symptomen verschijnen doorgaans na 10-12 dagen
De ziekte begint meestal met verkoudheidsachtige klachten:
- Loopneus
- Hoesten
- Koorts
- Algemene malaise
Later ontwikkelen zich:
- Hogere temperatuur
- Lichtgevoelige ogen
- Huiduitslag die zich over het lichaam verspreidt
Het virus verspreidt zich via luchtwegdruppeltjes – tijdens hoesten, niezen of verblijf in dezelfde ruimte. Dit maakt mazelen uiterst besmettelijk en moeilijk te beheersen zonder adequate vaccinatiegraad.
